Dijital çağ beynimizi nasıl değiştiriyor?
Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, NPİSTANBUL Hastanesi Yönetim Kurulu Başkanı ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, 22 Temmuz Beyin Günü kapsamında dijital çağın beyin üzerindeki etkileri, yapay zekânın fırsat ve riskleri, beyin sağlığını korumak için uygulanabilecek yaşam alışkanlıkları ve çocukların dijital dünyada nasıl korunması gerektiği hakkında açıklamalarda bulundu.
Akıllı telefonlar, sosyal medya ve yapay zekânın günlük yaşamın vazgeçilmez parçaları olduğunu hatırlatan Tarhan, “Dijital ortamda saatlerce sosyal medya akışında gezinmek veya kısa videolar izlemek, beyni sürekli yeni uyaranlarla karşı karşıya bırakıyor.” dedi. Beyin sisi olarak nitelendirilen zihinsel bulanıklığın zamanla dikkatin dağılmasına yol açabildiğini ifade eden Tarhan, beyin sisi yaşayan kişilerin düşüncelerini toparlamakta güçlük çekebildiğini belirtti. Özellikle çocuklar ve gençlerde bu tabloya daha sık rastlandığını ve bazı ülkelerin bu nedenle çocukların sosyal medya kullanımına yaş sınırlamaları getirdiğini hatırlattı.
Dijital bağımlılık neden bu kadar güçlü? Uzun süre rahat bir pozisyonda ekran karşısında vakit geçirmenin ödül sistemi üzerinde etkili olduğunu söyleyen Tarhan, “Oyunlar ve sosyal medya kısa aralıklarla ödül hissi oluşturarak kişiyi ekrana bağlı tutabiliyor.” dedi. Ekran kullanımını azaltmanın yalnızca yasak koymakla mümkün olmadığını vurgulayan Tarhan, “Günlük yaşamlarına spor, oyun, sanat ve sosyal etkinlikler gibi alternatif ilgi alanları kazandırılması gerekir. Amaç sahibi olmak, günlük plan yapmak ve gerçek yaşam deneyimlerini artırmak da ekran başında geçirilen süreyi azaltan önemli etkenler arasında.” ifadelerini kullandı.
Çocukları korumanın en etkili yolu birlikte zaman geçirmek! Tarhan, dijital dünyanın olumsuz etkilerinden korumanın en etkili yolunun kaliteli zaman geçirmek olduğuna işaret etti: “Birlikte oyun oynamak, yürüyüş yapmak, kitap okumak ve sohbet etmek aile bağlarını güçlendirir, çocuğun sosyal gelişimini destekler. Yemek sırasında telefon kullanılmaması gibi basit kurallar da iletişimi artırır. Özellikle 6 yaşın altındaki çocuklar ekranla mümkün olduğunca ebeveyn eşliğinde tanıştırılmalı; içerikleri yetişkin desteği olmadan doğru şekilde değerlendirebilmek için bu yaş grubuna özel dikkat gerekir.”
Beyin tek bir bölgeden ibaret değil! Tarhan, “İnsan beyninin sadece yüzde 10’unu kullandığı” yönündeki yaygın yanlışın bilimsel olarak doğru olmadığını vurguladı. Beyin görüntüleme çalışmalarının en basit görevlerde bile birçok bölgenin aynı anda çalıştığını gösterdiğini belirtti. Düşünme, öğrenme, duygular, sosyal ilişkiler ve yaratıcılık gibi becerilerin birlikte kullanılması gerektiğini söyleyen Tarhan, farklı deneyimlere açık olmanın beynin bağlantılarını güçlendirdiğini ifade etti.
Duygular beyinde başlıyor, kalpte hissediliyor! Dış dünyadan gelen ses, görüntü ve kokuların önce beyin tarafından değerlendirildiğini söyleyen Tarhan, duyguların beynin ürettiği kimyasal maddelerle ortaya çıktığını belirtti. Mutluluk, haz, bağlanma ve odaklanma gibi hislerin beyinde farklı kimyasallarla ilişkili olduğunu dile getirdi.
Yapay zekâ düşünmeyi kolaylaştırıyor, ancak insanın yerini alamıyor! Tarhan, yapay zekânın bilgiye hızlı erişim sağlayarak hayatı kolaylaştırdığını ancak insanların niyetini, duygularını ve yaşam deneyimlerini insan gibi anlayamayacağını vurguladı. Yine de etiğin belirlenmesi gerektiğini ve gençlerin yapay zekâ ile olan ilişkilerinin sağlıklı sınırlar içinde kalmasının önemli olduğunu belirtti. “Makineler insanlaşıyor, insanlar makineleşiyor” ifadesiyle karakter gelişiminin önemine dikkat çekti.
Günlük hayatta uygulanabilecek alışkanlıklar Tarhan, beyin sağlığını korumanın sadece ileri yaşlar için değil, çocukluk döneminden itibaren önemli olduğunu belirtti. Anlık haz veren davranışların yerine anlamlı hedefler, üretkenlik, öğrenme ve sosyal ilişkiler kurmanın daha kalıcı bir yaşam doyumu sağladığını söyledi. Konfor alanından çıkmanın, beyinde yeni bağlantılar kurmayı teşvik ettiğini ve uyku ile beslenmenin de beynin temizlenmesi ve korunması açısından önemli olduğunu vurguladı. Omega-3 yağ asitlerinden zengin balık ve ceviz gibi besinlerin düzenli tüketilmesinin beyin sağlığını desteklediğini ekledi. Tarhan, anlamlı sosyal ilişkilerin ruh sağlığı ve bilişsel işlevleri uzun süre koruduğunu ifade etti.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
