Beyin İçin Kritik: Çocukluk ve Ergenlikte Sinyal Budamasıyla Sağlıklı Gelişim ve Yaşam Boyu Etkileri
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, sinaptik budamanın çocukluk ve ergenlikteki rolünü ve yaşam boyu beyin sağlığına etkilerini aktardı.
Dr. Şalçini, “İnsan beyni doğumdan sonra çok sayıda sinaptik bağlantı oluşturur. Ancak bu bağlantıların tamamının korunması mümkün değildir. Beyin, kullanılmayan veya işlevsel olmayan bağlantıları zamanla ortadan kaldırarak daha güçlü ve daha verimli sinir ağları oluşturur. Sinaptik budama olarak adlandırılan bu süreç, sağlıklı beyin gelişiminin doğal ve gerekli bir parçasıdır.” dedi.
“Toplumda daha fazla sinir bağlantısının daha yüksek zeka anlamına geldiği yönünde yaygın bir inanış var. Oysa önemli olan bağlantıların sayısı değil, etkinliğidir. Beyin, gereksiz bağlantıları ortadan kaldırarak bilgi işlemeyi hızlandırır, dikkatin odaklanmasını kolaylaştırır ve öğrenmeyi daha verimli hale getirir.” ifadelerini kullandı.
İlk yıllar ve ergenlik kritik dönemler diyerek sinaptik budamanın yaşamın ilk yıllarında ve ergenlikte yoğunlaştığını belirten Dr. Şalçini, bebeklikte beynin çok hızlı yeni bağlantılar oluşturduğunu, çocuk büyüdükçe kullanılan bağlantıların güçlendiğini ve kullanılmayanların elendiğini kaydetti. Ergenlikte ise beynin ön bölgesinin yeniden şekillendiğini vurguladı; bu dönemde planlama, dikkat ve karar verme gibi işlevler önemli ölçüde yeniden yapılandırılır.
Kullanılmayan sinir ağları zamanla zayıflıyor ifadesiyle öğrenmenin sinaptik bağlantılar üzerinde doğrudan etkili olduğunu vurgulayan Dr. Şalçini, “Kitap okumak, yeni bir dil öğrenmek, müzikle ilgilenmek, spor yapmak ve sosyal etkileşim içinde olmak beynin kullandığı sinir ağlarını güçlendirir. Kullanılmayan bağlantılar ise zamanla zayıflar.” dedi.
Kaliteli uyku beyin için bir bakım süreci olarak değerlendirilen uyku, gün içinde öğrenilen bilgileri değerlendirir ve önemli olanları pekiştirirken gereksiz olanları ayıklar. Dr. Şalçini, çocuklar ve ergenler için yeterli ve kaliteli uykunun sağlıklı beyin gelişiminin temel unsurlarından olduğunu söyledi.
Sağlıklı yaşam alışkanlıkları beyin gelişimini destekliyor diyerek Omega-3 yönünden zengin beslenme, düzenli egzersiz, kaliteli uyku ve zihinsel olarak aktif kalmanın sinir hücreleri arası iletişimi güçlendirdiğini ifade etti. Bu alışkanlıklar bilişsel fonksiyonların korunmasına katkı sağlar.
Sinaptik budamadaki farklılıklar bazı nörogelişimsel hastalıklarla ilişkili olabilir iddiasını destekleyen çalışmaların devam ettiğini belirten Dr. Şalçini, otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile şizofreni gibi durumların tek bir nedene bağlı olmadığını, genetik ve çevresel birçok faktörün etkileşimiyle ortaya çıktığını vurguladı.
Beyin yaşam boyu değişmeye devam ediyor şeklinde konuşan uzman, günümüzde beyin yaşam boyu yeni bağlantılar kurabildiğini ve kullanılmayan bağlantıları yeniden düzenleyebildiğini belirterek, öğrenmenin yaşı olmadığını ifade etti. Yeni beceriler kazanmak, zihinsel olarak aktif kalmak ve sosyal yaşamın içinde olmak beyin sağlığını destekleyen önemli alışkanlıklardır.
Kaynak: KAHA – Kapsül Haber Ajansı
Kaynak: KAHA
